Zorg om de hoek is niet vanzelfsprekend

Waar kom je elkaar nog tegen als de snackbar verdwenen is? 

Volgens Wmo‑expert Peter Paul Doodkorte van Platform Sociaal Domein liet Klasien Horstman tijdens haar lezing op de Dag van de Wijkteams scherp zien hoe bepalend de inrichting van straten, pleinen en buurten is voor een zorgzame en gezonde samenleving. In haar bijdrage ‘Hoe zorgen we samen voor een zorgzame en gezonde samenleving?’ benadrukte zij dat het daarbij niet alleen draait om stenen en infrastructuur, maar vooral om de vraag hoe mensen elkaar kunnen ontmoeten. “Waar kom je elkaar nog vanzelf tegen als de wasserette weg is, het buurtrestaurant sluit en ontmoetingsplekken zoals snackbars als ’t Trefpunt verdwijnen?”, aldus Peter Paul. 

Vroeger had bijna elke wijk een paar vanzelfsprekende plekken waar je anderen tegenkwam. Nu leven we meer langs elkaar heen, zegt Peter Paul. “De nadruk op ‘je eigen leven’ en ‘je eigen verantwoordelijkheid’ heeft veel goeds gebracht, maar ook iets gekost. Onze wetten in het sociaal domein – zoals de Jeugdwet en de Wmo – zijn sterk op het individu gericht: op jouw recht, jouw indicatie, jouw traject. Maar zo verliezen we het samenleven daartussen makkelijk uit het oog.”  

De publieke ruimte als sociale ‘riolering’   

Nog een treffend voorbeeld uit de lezing van Klasien Horstman was dat zij de publieke ruimte ziet als een ‘bovengrondse sociale riolering’. Een systeem dat ervoor zorgt dat mensen in beweging blijven, elkaar kruisen en verhalen uitwisselen. Raakt dat systeem verstopt, dan nemen eenzaamheid en isolement toe. Niet omdat mensen niet wíllen verbinden, maar omdat er bijna geen plekken meer zijn waar dat vanzelf gebeurt. Peter Paul vult aan: ”Daarom pleit zij voor ‘ontbubbelen’: weer meer in aanraking komen met anderen, juist ook met mensen die anders zijn dan jij. Een beetje ongemak en gedoe hoort daarbij. Zonder wrijving is er geen echte gemeenschap.”   

Terug naar het plein   

Zelf denkt Peter Paul hierbij terug aan een eigen ervaring uit zijn jongere jaren, op een camping in Frankrijk. “Elke middag speelde daar een vaste groep mensen jeu de boules. Ik keek ernaar van een afstandje, dag na dag. Ik durfde niet goed op hen af te stappen. Tot op een dag één van hen naar mij toe kwam en vroeg: ‘Doe je mee?’ Dat kleine gebaar groeide uit tot vriendschappen die jaren hebben geduurd.”   

Één van de inzichten die Peter Paul na deze dag aan ons wil meegeven, is het volgende: “Als we in het sociaal domein echt werk willen maken van een zorgzame samenleving, moeten we opnieuw leren ruimte maken voor dat soort toevallige ontmoetingen. Voor nabijheid zonder meteen een dossier, voor contact zonder productcode of financieringsstroom. En ook voor de rafelranden: ongemak, misverstanden, weer even moeten zoeken naar elkaar."    

Wat betekent dit voor toegang en stevige lokale teams?   

Deze voorbeelden sluiten goed aan bij de beweging die we willen maken met het Richtinggevend Kader Toegang en het Convenant Stevige Lokale Teams. In het Richtinggevend Kader staat beschreven waar toegang, lokale teams en integrale dienstverlening naartoe moeten groeien: dichtbij, samenhangend en met voldoende ruimte en mandaat om echt naast inwoners te staan.  

Stevige lokale teams zijn geen ‘doorverwijsfabriek’, maar stevige buurtspelers: ze kennen de wijk, de informele netwerken en de sociale basis, en kunnen met inwoners op tijd om de tafel als er zorgen zijn.  

"Als we het Richtinggevend Kader en het Convenant zo lezen, worden het geen stapels papier, maar wordt het een uitnodiging om de toegang tot het sociaal domein opnieuw te zien als ontmoeting, en lokale teams als medeorganisatoren van een zorgzame buurt. Precies dat waar ‘zorg om de hoek’ mee begint", vertelt Peter Paul.