Evaluatie besteding POK-middelen: 3e in een reeks van drie evaluaties
Onderzoeks- en adviesbureau Andersson Elffers Felix (AEF) is door de VNG gevraagd om in 2024, 2025 en 2026 de evaluatie uit te voeren van de besteding van de POK-middelen door gemeenten en de eventuele effecten hiervan op inwoners.
Wat zijn de POK-middelen?
De POK-middelen zijn bedoeld om de gemeentelijke dienstverlening te versterken. Op 17 december 2020 heeft de Parlementaire Ondervragingscommissie Kinderopvangtoeslag (POK) haar rapport Ongekend onrecht aangeboden aan de Tweede Kamer. Hierin staat dat bij de uitvoering van de kinderopvangtoeslag de grondbeginselen van de rechtsstaat zijn geschonden. Dit leidde tot de bredere opgave om de dienstverlening van de overheid, waaronder die van gemeenten, beter te laten aansluiten bij inwoners in kwetsbare posities.
Als reactie op dit rapport heeft het kabinet vanaf 2021 tot en met 2027 € 150 miljoen per jaar (POK-middelen) vrijgemaakt voor gemeenten. Het doel van de middelen is om de gemeentelijke dienstverlening aan inwoners in kwetsbare posities te versterken.
Doel middelen
• extra ondersteuning aan inwoners in kwetsbare posities, vanuit een integrale aanpak van hun hulpvraag;
• betere toegang tot het sociaal domein, zodat ook deze doelgroep de noodzakelijke dienstverlening en ondersteuning krijgt;
• een sterkere preventieve aanpak, om afglijden van enkelvoudige hulpvragen naar multiproblematiek te voorkomen;
• versterking van de rechtspositie van minder zelfredzame inwoners, zodat ook zij de ondersteuning, hulp en behandeling krijgen waar ze recht op hebben.
Insteek evaluatie 2026
De evaluatie van 2026 bouwt voort op de inzichten uit de evaluaties van 2024 en 2025. Uit deze evaluaties blijkt dat het niet goed mogelijk is de effecten van de inzet van de POK-middelen objectief vast te stellen. Het werkveld is divers, ontwikkelingen lopen door en bovenal: effecten zijn niet te isoleren. Zij zijn verweven met andere programma’s en middelen. Het meten van de doelmatigheid en doeltreffendheid van de middelen in ‘klassieke’ zin is hiermee niet mogelijk gebleken.
Tegelijkertijd zal na 2026 besloten worden of de POK-middelen voldoende effectief zijn om ook op langere termijn te verstrekken aan gemeenten. Om hier een gegrond besluit op te nemen heeft het Ministerie van Financiën onderbouwing nodig. Voor deze derde evaluatie is daarom als insteek gekozen om inzichtelijk te maken waar de beweging stevig genoeg staat en welke randvoorwaarden cruciaal zijn om duurzame verbetering van de dienstverlening te realiseren, zowel per actielijn als overkoepelend. Dit leidt tot de volgende hoofd- en deelvragen voor deze evaluatie:
