Samenwerken in het medisch en sociaal domein
Opgave
De zorg staat onder druk. Eén van de redenen daarvan is dat mensen soms een beroep doen op de zorg terwijl de kern van hun probleem zich op een ander vlak bevindt. Denk aan iemand met lichamelijke klachten door eenzaamheid of geldzorgen. Gespecialiseerde en duurdere zorg kan in deze gevallen vaak voorkomen worden door ondersteuning vanuit het sociaal domein. Daarvoor is wel goede samenwerking nodig in de wijk tussen partijen in het sociaal- en medisch domein. Hoe doe je dat?
Relevante partners
- Gemeenten
- Wijkteams
- Woningcorporaties
- Zorginstellingen
- Wijkverpleging
- Buurthuizen
- Huisartsen/gezondheidscentra
- Ziekenhuizen
- Welzijnsorganisaties
- Zorgverzekeraars
- Zorg- en veiligheidshuis
Wettelijk kader
- Jeugdwet
- Participatiewet
- Wet maatschappelijke ondersteuning
- Zorgverzekeringswet
Effectieve interventies
Er is niet één aanpak of vorm de beste om de samenwerking tussen het sociaal- en medisch domein te versterken. Zo zijn er een aantal effectieve interventies bekend. Denk aan de inzet van wijkverbinders of wijkmanagers om de samenwerking te faciliteren of het gebruik van specifieke specialismen als brug tussen het medisch- en sociaal domein. Denk aan de praktijkondersteuner (POH) bij de huisarts, ondersteuner Jeugd en Gezin of sociaal makelaars.
Toch blijkt dat een duurzame, integrale samenwerking niet overal van de grond komt. Of dat samenwerkingsstructuren verwateren, en het niet altijd ten goede komt aan de mensen die passende zorg en ondersteuning het hardst nodig hebben. Wat is dan wel nodig om een duurzame verbinding tussen het medisch- en sociaal domein te creëren?
Bouwstenen voor duurzame samenwerking
Het landelijk expertisecentrum Pharos heeft een infosheet gemaakt met daarin acht bouwstenen voor een duurzame samenwerking tussen het medisch- en sociaal domein. Een uitgebreide toelichting en praktijkvoorbeelden vind je in het document van Pharos. De acht bouwstenen zijn:
Bouwstenen van expertisecentrum Pharos
-
Breng in kaart wat er is qua aanbod van zorg en ondersteuning en ga met elkaar in gesprek, bijvoorbeeld tijdens een startbijeenkomst
-
Werk samen met inwoners uit de wijk, bijvoorbeeld via een ervaringsdeskundig of sleutelpersoon
-
Ontwikkel een gezamenlijke visie en strategie om draagvlak te creëren en wijksamenwerking vorm te geven
-
Ga in gesprek over structurele financiering van extra tijd, personeel of andere vormen van ondersteuning
-
Onderzoek de behoefte en mogelijkheid voor een training om persoonsgericht te werken en zorg voor ondersteunend materiaal
-
Wijs vanuit het netwerk mensen aan die de tijd en verantwoordelijkheid krijgen om de samenwerking tot een succes te maken.
-
Maak als netwerk afspraken over informatie-uitwisseling en doorverwijzing
-
Monitor en evalueer de integrale samenwerking
Integraal Zorgakkoord (IZA) & Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA)
Zorgpartijen en gemeenten hebben de beweging van zorg naar gezondheid al ingezet. We zetten in op gezondheid en welzijn met (wijkgerichte) preventie en ondersteuning, zodat mensen zo gezond en vitaal mogelijk zijn en zorgvragen worden voorkomen of minder zwaar worden. In het Integraal Zorgakkoord (IZA) en het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) staan afspraken om deze transformatie van zorg naar gezondheid een impuls te geven en voort te bouwen op de al bestaande maatschappelijke beweging.
Het programma Gezond en Actief Leven van de VNG ondersteunt gemeenten bij de uitvoering van lokaal gezondheidsbeleid en regionale samenwerking. Het biedt onder meer een roadmap, handreikingen en praktische ondersteuning voor de implementatie en uitvoering van het Integraal Zorgakkoord (IZA) en het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA). Daarbij helpt het gemeenten niet alleen op lokaal en regionaal niveau, maar ook bij het vertalen van landelijke afspraken en werkagenda’s naar een uitvoerbare praktijk.
Daarnaast werkt het programmateam samen met gemeenten aan een toekomstvisie op gezond leven na 2026. Vragen of behoefte aan ondersteuning? Neem contact op met het programmateam via GezondEnActiefLeven@vng.nl.
Tools en ondersteuning
Bekijk praktijkvoorbeelden, handreikingen en andere kennisartikelen over medisch-sociale samenwerking.
Analyse sociaal-medische samenwerkingen
In 2025 heeft het Platform Sociaal Domein een interviewronde georganiseerd om te inventariseren bij +/- 30 sociaal-medische initiatieven op welke manier zij zijn ontstaan en werken.
Brugfuncties tussen huisartsenzorg en sociaal domein
Een interactieve handreiking van Pharos met tips, inzichten en voorbeelden uit de praktijk om huisartsenzorg en het sociaal domein te verbinden.
Wijzer in de Wijk: Preventie vanuit een brede blik op gezondheid
Praktijkvoorbeeld van een integrale, wijkgerichte aanpak van gezondheid. Ontdek hoe gemeenten en kennispartijen samen gezondheidsachterstanden aanpakken.
DURF: samenwerken aan een gezonder Urk
Hoe werk je samen aan preventie, gezonde jongeren en betere schoolprestaties? DURF laat zien hoe Urk met een integrale aanpak middelengebruik en ongezond gedrag terugdringt.
OZJT/Samen14
Lees hoe 14 Twentse gemeenten samenwerken aan jeugdhulp, Wmo, inkoop, contractmanagement en monitoring om goede en betaalbare zorg te organiseren voor hun inwoners.
Samenwerking sociaal en medisch domein
In dit document zijn de belangrijkste knelpunten en oplossingsrichtingen voor het versterken van de samenwerking tussen het medisch en sociaal domein in kaart gebracht.
