Erik Dannenberg

Wie ben je en wat drijft jou om je in te zetten voor de toekomst van zorg en het sociaal domein?

"Ik ben eigenlijk een verdwaalde hulpverlener. Ik begon als maatschappelijk werker in de verslavingszorg van het Leger des Heils en werkte later in de crisisopvang en maatschappelijke opvang. 20 jaar lang begeleidde ik mensen die op meerdere levensterreinen vastliepen: hun huis kwijt, werk kwijt, schulden, psychische problemen en/of lichamelijke ziektes of aandoeningen.

Ik heb daardoor niet alleen veel leed gezien, maar ook gezien hoe een inadequate samenleving omgaat met multiproblematiek. Mijn conclusie is dat je in Nederland goed geholpen wordt als je één probleem hebt. Heb je problemen op meerdere leefgebieden? Dan gaat het hele systeem stuiteren."

Er wordt al jaren gewerkt aan betere samenwerking tussen zorg en sociaal domein. Waar zie je al beweging?

"Zeker. Ik zie bijvoorbeeld dat veel eerstelijnsorganisaties steeds actiever de verbinding zoeken met het sociaal domein. Huisartsen zien zelf ook dat het anders moet. Een groot deel van hun gesprekken gaat over relatieproblemen, schulden, stress, slapeloosheid of eenzaamheid. Dat zijn in de kern vaak geen medische vraagstukken.

Daarom is het zo belangrijk dat het medische en sociale domein elkaar beter leren kennen. Het medische domein weet vaak niet goed wat het sociaal domein allemaal omvat. Het gaat om kennis uitwisselen, elkaars beelden begrijpen en dezelfde taal leren spreken.

Er gaat al veel goed. Zo zijn er plekken waar huisartsen, maatschappelijk werkers en wijkverpleegkundigen nauw samenwerken. Maar vaak zijn dat nog pilots of samenwerkingen die afhankelijk zijn van tijdelijke financiering."

Als je vrij mocht dromen, hoe ziet het sociaal domein er dan uit en hoe verhoudt het zich tot de medische zorg?  

"Als ik vooruitkijk, zie ik over 10 of 20 jaar liever wijkartsen dan huisartsen. Professionals maken dan onderdeel uit van een netwerk rondom inwoners. Het medische en sociale domein staan niet in dienst van elkaar, maar vullen elkaar aan.

Een huisarts haalt sociale expertise erbij en een welzijnswerker haalt medische expertise erbij. Ze verwijzen niet naar elkaar door, maar halen elkaar aan tafel.

Het gaat uiteindelijk om werken als team. Niet samenwerken via briefjes, schotten en geldstromen, maar samen optrekken rondom de vraag van inwoners."

Wat is nodig om niet de organisatie, maar de inwoner als vertrekpunt te nemen? 

"Eigenlijk moet je dan het hele systeem kantelen. Iedereen zegt dat de inwoner centraal staat, maar in werkelijkheid voeren organisaties vooral hun wettelijke taak uit. We hebben een systeem gebouwd met allerlei afzonderlijke domeinen, financieringsstromen en verantwoordelijkheden.

Daardoor gebeurt het regelmatig dat professionals zien wat nodig is, maar daar niet naar kunnen handelen. Niet omdat ze het niet willen, maar omdat het systeem iets anders van hen vraagt."

Wat wil je deelnemers aan het congres meegeven?

"Bij complexe situaties heb je het sociale en medische perspectief eigenlijk altijd nodig. Kijk niet alleen naar degene met het probleem, maar ook naar het gezin, de school, de werkgever, de buren en andere betrokkenen.

Mijn belangrijkste boodschap is misschien wel: haal elkaar erbij. Verwijs niet alleen door, maar leer van elkaar en benut elkaars expertise.

Echte samenwerking begint bij een sterke kern van professionals die elkaar kennen en weten te vinden. Daar zit volgens mij de grootste kracht. Uiteindelijk maken niet systemen het verschil, maar mensen die samen verantwoordelijkheid nemen voor een goede uitkomst."