De Aanpak 16-27: te oud voor jeugdzorg; te kwetsbaar om los te laten.

Heb jij ook het gevoel dat jongeren die jeugdzorg met verblijf ontvangen na hun 18e nog te vaak tussen wal en schip vallen? Je bent niet de enige. 60–70% van de dak- en thuisloze jongeren heeft een verleden in de jeugdzorg. Geen toeval, maar iets waar gemeenten wél invloed op hebben.

Voor veel jongeren verloopt volwassen worden stap voor stap. Voor jongeren in een kwetsbare positie is die overgang vaak veel abrupter. Rond hun achttiende verjaardag veranderen regels, hulpverlening en verantwoordelijkheden ineens tegelijk, terwijl juist in die periode stabiliteit en ondersteuning nodig is.

De Landelijke Aanpak 16–27 ontwikkelde de afgelopen twee jaar praktische tools waarmee gemeenten en regio’s direct aan de slag kunnen om dakloosheid te voorkomen en jongeren een duurzame start te geven. De kracht van de aanpak zit niet in nóg een extra voorziening, maar in betere samenwerking tussen organisaties rondom wat jongeren daadwerkelijk nodig hebben in hun dagelijks leven. Daarmee is de aanpak uitgegroeid tot een belangrijk praktijkvoorbeeld binnen het sociaal domein.

Jongeren lopen vast in de overgang naar volwassenheid

Veel jongeren die uitstromen uit jeugdhulp, gesloten jeugdzorg of beschermd wonen krijgen te maken met meerdere veranderingen tegelijk. Begeleiding stopt of verandert, andere wetten worden van toepassing en jongeren moeten ineens zelfstandig wonen, hun financiën regelen en hun weg vinden binnen nieuwe instanties.

Juist in die overgang ontstaan grote risico’s. Jongeren raken sneller uit beeld, bouwen schulden op, verliezen woonruimte of vallen uit op school of werk. De Aanpak 16-27 vertrekt daarom vanuit het inzicht dat problemen niet alleen bij jongeren zelf ontstaan, maar ook door systemen die onvoldoende op elkaar aansluiten.

Het dagelijks leven van jongeren als vertrekpunt

Binnen de aanpak staat niet één organisatie of regeling centraal, maar het dagelijks leven van jongeren. Professionals kijken breder naar wat nodig is om stabiel volwassen te kunnen worden. Daarbij wordt gewerkt vanuit de zogenoemde “Big 5”: support, wonen, school en werk, inkomen en welzijn.

De praktijk laat zien dat deze leefgebieden sterk met elkaar verbonden zijn. Zonder stabiele woonplek is onderwijs moeilijk vol te houden en financiële problemen hebben vaak direct invloed op welzijn en mentale gezondheid. De aanpak maakt daarmee concreet wat integraal werken in de praktijk betekent.

Eén vast aanspreekpunt maakt verschil

Wat in veel gesprekken terugkomt, is het belang van langdurige betrokkenheid. Jongeren geven vaak aan dat zij steeds opnieuw hun verhaal moeten vertellen aan verschillende instanties. Dat vergroot frustratie en wantrouwen richting hulpverlening.

Binnen de Aanpak 16-27 wordt daarom gewerkt met professionals die verschillende domeinen met elkaar verbinden en naast jongeren blijven staan tijdens de overgang naar volwassenheid. Niet alleen rondom zorg, maar ook op het gebied van wonen, onderwijs, participatie en inkomen. Juist die stabiele relatie blijkt in de praktijk vaak bepalend voor het voorkomen van uitval.

Samenwerking over domeinen heen

De kracht van de aanpak zit ook in de samenwerking tussen gemeenten, onderwijs, zorgorganisaties, woningcorporaties en inkomensvoorzieningen. In plaats van losse trajecten ontstaat meer gezamenlijke verantwoordelijkheid rondom jongeren.

Dat vraagt in de praktijk veel van organisaties. Verschillende wetten, financieringsstromen en verantwoordelijkheden maken samenwerking ingewikkeld. Toch laat de Aanpak 16-27 zien dat domeinoverstijgend werken mogelijk wordt wanneer de leefwereld van jongeren het gezamenlijke uitgangspunt vormt.

Daarmee sluit de aanpak direct aan op de Hervormingsagenda Jeugd, waarin meer nadruk ligt op preventie, stevige lokale teams en het terugdringen van zware residentiële hulp.

Jongerenparticipatie als bron van verbetering

Een belangrijk uitgangspunt binnen de aanpak is dat jongeren zelf actief betrokken worden bij verbeteringen in beleid en uitvoering. Hun ervaringen maken zichtbaar waar ondersteuning onvoldoende aansluit op de praktijk.

Jongeren benoemen bijvoorbeeld hoe ingewikkeld procedures kunnen zijn, hoe snel begeleiding wisselt en hoe moeilijk het is om overzicht te houden wanneer meerdere instanties betrokken zijn. Die signalen helpen gemeenten en organisaties om ondersteuning beter aan te laten sluiten op wat jongeren daadwerkelijk nodig hebben.

Van praktijkvoorbeeld naar concrete handvatten

De Aanpak 16-27 laat zien dat duurzame verandering vraagt om meer dan losse interventies of tijdelijke oplossingen. Juist samenwerking, continuïteit en aandacht voor bestaanszekerheid blijken essentieel om jongeren stabiel de stap naar volwassenheid te laten maken. Daarmee biedt de aanpak een concreet voorbeeld van hoe beleid en praktijk dichter bij de leefwereld van jongeren kunnen komen te staan en hoe het sociaal domein meer samenhangend en mensgericht kan werken.

Werk je als beleidsadviseur, bestuurder of professional aan jeugd, wonen of bestaanszekerheid? Dan biedt de Aanpak 16-27 niet alleen inzichten, maar ook concrete hulpmiddelen die al in gemeenten worden toegepast.

Wat je direct kunt gebruiken

• Posters die beleidsadviseurs en bestuurders helpen om bewustwording en beweging binnen organisaties op gang te brengen.

• Audiofragmenten waarin jongeren vertellen over leven op straat en de impact van gebrek aan ondersteuning.

• Audiofragmenten van jongeren met en zonder jeugdzorgervaring, die laten zien wat het betekent om volwassen te worden mét of zonder netwerk.

• Praktische materialen en voorbeelden die laten zien hoe samenwerking rondom jongeren anders georganiseerd kan worden.

Benieuwd hoe dit er in de praktijk uitziet? Bekijk en download de materialen via Landelijke Aanpak 16-27 | voor Jeugd & Gezin